Dara Antik Kenti

Tarihi & Mimari · Artuklu, Mardin

Fotoğraflar: ERHAN ALICI (CC BY-SA 3.0), Hamdigumus (CC0), Yusufbudak (CC BY-SA 4.0), Liselottediehl (CC BY-SA 4.0), Oystercard (CC BY-SA 4.0), Nevit Dilmen (CC BY-SA 3.0), MikaelF (CC BY-SA 3.0) / Wikimedia Commons

Tarihi & Mimari Mardin

Mardin Artuklu'daki Dara Antik Kenti, 505'te Anastasius'un kurduğu Doğu Roma sınır kalesidir; kaya mezarları, sarnıçları, surları ve Büyük Galeri Mezar'ı bugün ziyarete açıktır.

Dara Antik Kenti, Mardin'in Artuklu ilçesine bağlı Dara mahallesinde, eski adıyla Oğuz köyünde bulunur ve il merkezinin yaklaşık 30 kilometre güneydoğusundadır. Kent, Tur Abdin dağlarının güney yamacında, Mezopotamya ovasına bakan bir yerde kireçtaşı ana kaya üzerine kurulmuştur. Doğu Roma İmparatorluğu'nun Sasani sınırındaki kale kentiydi ve Roma-Pers çatışmalarında 530, 540, 544, 573 ve 604 yıllarında öne çıkmıştır. Bugün kaya içine oyulmuş yapılar, sarnıçlar, mezarlar ve surlar ziyarete açıktır.

Dara Neden Kuruldu, Ne Yaşadı?

Vikipedi'ye göre İmparator Anastasius, 502-506 Anastasya Savaşı sırasında Romalıların Perslerin elindeki Nisibis'e (Nusaybin) karşı güçlü bir üssünün bulunmamasından yakındığı bir dönemde, 505 yılında Dara köyünü yeniden kurmaya karar verdi. Yer, Nisibis'in yaklaşık 18 kilometre batısındaydı ve Pers sınırına yalnızca 5 kilometre uzaktaydı. Kent üç tepe üzerine kuruldu, kale en yüksek tepede yer aldı; büyük ambarlar, bir hamam ve su sarnıçları yapıldı. Kente Anastasiopolis adı verildi. Müzeler sitesi inşa tarihini 503-507 arası olarak yazar.

Prokopius'a göre ilk surlar aceleyle yapıldığı ve bölgenin sert hava koşulları yüzünden kalitesizdi. Bu nedenle I. Justinianus kenti kapsamlı biçimde onarttı ve adını Iustiniana Nova yaptı. İç sur yaklaşık 20 metreye çıkarıldı, kuleler üç kata ve yaklaşık 35 metreye yükseltildi, çevresine suyla dolu bir hendek kazıldı. Mühendisler Kordes Nehri'ni bir kanalla kentin içinden geçirdi; seli önlemek için de türünün bilinen en eski örneklerinden sayılan bir kemer baraj yapıldı. Kente kışlalar, bir Büyük Kilise ve Aziz Bartholomeos'a adanmış bir kilise eklendi.

Kent 573-574 yıllarında I. Hüsrev komutasındaki Persler tarafından ele geçirildi, 591 antlaşmasıyla Romalılara döndü, 604-605'te dokuz aylık kuşatmanın ardından yeniden Perslerin eline geçti ve Herakleios tarafından geri alındı. 639'da Araplar tarafından fethedilen kent askerî önemini yitirdi, gerilemiş ve zamanla terk edilmiştir. Müzeler sitesine göre 1150'de Artuklu hükümdarı Timurtaş'ın eline geçmiş, 1251-1259 arasında İlhanlılar tarafından büyük ölçüde yıkılmış, bugünkü köy 18. yüzyılın sonlarında kalıntıların üzerinde kurulmuştur. Bazı tarihçiler adın III. Darius'tan geldiğini ve Gaugamela Muharebesi'nin burada yapıldığını savunur; Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü bu iddianın arkeolojik verilerle doğrulanmadığını belirtir.

Görülecekler

Dört kilometre uzunluğundaki surların yaklaşık 28 kulesi, dört ana kapısı ve iki su kapısı olduğu yazılır. İç kale, kentin kuzeyinde yaklaşık 50 metre yüksekliğindeki tepenin düzlüğündedir. Su düzeni kentin en dikkat çekici yanlarından biridir: dağdan gelen su sarnıçlarda toplanıyor ve kanallarla dağıtılıyordu. Batı Sarnıcı 1 ve 2 surların dışındadır. Castellum Aqua adlı, kayaya oyulmuş su toplama odasında her biri yaklaşık 50 metre uzunluğunda, 4 metre genişliğinde ve 18 metre yüksekliğinde, beşik tonozlu on hücre bulunur. Kilise-Sarnıç ise eski katedralin altındadır.

Agora Caddesi yaklaşık 5,8 metre genişliğinde ve 45-50 metre uzunluğundadır; batı yanında revak yer alır, kazılarda 9 atölye ve 6 konut ortaya çıkarılmıştır. Büyük Kilise'nin kuzeydoğusunda iyi korunmuş bir vaftiz havuzu bulunur. Nekropol alanında 6. yüzyıla ait kaya mezarlar, 6-8. yüzyıl lahitleri ve 8-14. yüzyıl sandık mezarları görülür. Üç katlı kayaya oyulmuş Büyük Galeri Mezar'ın alt katında 2009 kazılarında yüzlerce insan kemiği bulunmuştur. Kentte ayrıca zindan, tophane, mahzen ve su bendi kalıntıları, köy çevresinde de mezar olarak kullanılmış, bugün mağara görünümündeki Geç Roma Dönemi alanları vardır. Müzeler sitesi mozaikli yapıları, 1870 tarihli Çeçen mezarlarını ve 14-15. yüzyıla ait olabilecek baldaken tipi bir mezarı da sayar.

Ulaşım, Mesafeler ve Mevsim

Dara, Mardin il merkezinin yaklaşık 30 kilometre güneydoğusundadır. Müzeler sitesine göre Nusaybin'in 18 kilometre kuzeybatısında, Suriye'deki Amude'nin 7 kilometre kuzeyindedir. Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü bölgeye toplu taşıma hizmeti bulunmadığını yazar; bu nedenle özel araç ya da taksi gerekir. Adres kaydı Dara Mahallesi, Zından Sokak No: 98, Artuklu'dur. Mardin çevresindeki gezi aynı gün içinde Eski Mardin ile birleştirilebilir. Dara'ya özgü iklim verisi kaynaklarda yoktur; il merkezi Mardin için İngilizce Vikipedi sıcak yazlı bir Akdeniz iklimi bildirir ve kayıtlı en yüksek sıcaklığı 31 Temmuz 2000'de 42,5 derece olarak verir.

Ziyaret Kuralları ve Notlar

Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre antik kente giriş ücretsizdir, pazartesi günleri kapalıdır ve mesai saatleri 08.00-17.00'dir. Müzeler sitesi kış döneminde (1 Ekim-31 Mart) 08.00-17.00, yaz döneminde 08.00-17.30 saatlerini verir; bilet ofisi kış mevsiminde 16.45'te kapanır. Bu sitede ücretsiz bilet için e-bilet bağlantısı da bulunur. Saatler ve kurallar değişebileceğinden gitmeden önce müze müdürlüğünün güncel duyurularına bakılmalıdır. Alan kayaya oyulmuş, merdivenli ve düzensiz zeminli yapılardan oluştuğu için düz tabanlı ve kaymayan ayakkabı uygun olur.

Sık sorulan sorular

Mardin'in Artuklu ilçesine bağlı Dara mahallesinde (eski adı Oğuz köyü), il merkezinin yaklaşık 30 kilometre güneydoğusundadır. Koordinatları yaklaşık 37.183 K, 40.933 D'dir.
Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü bölgeye toplu taşıma hizmeti olmadığını yazar; özel araç ya da taksiyle gidilir. Mardin'e uzaklığı yaklaşık 30, Nusaybin'e uzaklığı yaklaşık 18 kilometredir.
Kaynaklar belirli bir ziyaret mevsimi önermez. Müzeler sitesine göre saatler kışın (1 Ekim-31 Mart) 08.00-17.00, yazın 08.00-17.30'dur; yaz sıcaklığı için il merkezinde kayıtlı en yüksek değer 42,5 derecedir.
Mardin İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre giriş ücretsizdir ve pazartesi günleri kapalıdır. Saatler değişebildiğinden güncel bilgi için müze müdürlüğüne bakılmalıdır.
Nekropol alanındaki üç katlı, kayaya oyulmuş bir mezar yapısıdır. Müzeler sitesine göre alt katında 2009 kazılarında yüzlerce insan kemiği bulunmuştur.

Konum

37.18330, 40.93330

Yakındaki gezilecek yerler

Aynı kategoride

← Tüm Tarihi & Mimari yerleri