Akyaka'daki Kadın Azmağı, yeraltı suyunun yüzeye çıktığı, yaklaşık 2 km'lik, suyu yıl boyu serin ve berrak karstik bir kaynaktır; su samuru ve su kaplumbağası yaşar.
Muğla'nın Ula ilçesinde, Akyaka yerleşiminin doğusunda Gökova Körfezi'ne dökülen Kadın Azmağı, yeraltı sularının yüzeye çıkmasıyla oluşan karstik bir kaynak ve ondan beslenen kısa bir akarsudur. Azmak Çayı, Akyaka Azmağı ya da yalnızca Azmak olarak da anılır. Kaynak ile deniz arasındaki mesafe iki kilometre kadardır; suyun sıcaklığı yıl boyunca neredeyse hiç değişmez ve yazın bile buz gibi kalır. Bu yüzden azmak, kıyıdaki sıcak havayla keskin bir fark oluşturur ve Akyaka'nın en çok ziyaret edilen doğal noktasıdır.
Azmak Nedir, Kadın Azmağı Nasıl Bir Yer?
Azmak, Gökova Körfezi'nde ve Güney Ege'de dere, çay, pınar gibi coğrafi bir terim olarak kullanılır ve kaynayarak denize ulaşan küçük su birikintisi anlamına gelir. Muğla'da irili ufaklı çok sayıda azmak vardır; Akyaka Kadın Azmağı, Akçapınar Azmağı ve Aspat Azmağı Güney Ege'deki en bilinen ve büyük azmaklar arasında sayılır. Kadın Azmağı, tipik bir karstik kaynak örneğidir: yeraltı suları yüzeye çıkar, nehir gibi akar ama bir nehrin uzun yolunu almaz. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na verilen bir dilekçede çıkış yerinde suyun debisinin saniyede 700 litre olduğu, akarsuyun yaklaşık 1.700 metre uzunlukta ve kıvrımlı olduğu, derinliğinin bazı noktalarda 6 metreyi aştığı belirtilir. Başka bir kaynak uzunluğu yaklaşık 2 kilometre, derinliği 8 metre olarak verir; rakamlar kaynağa göre değiştiği için bu sayılar yaklaşık kabul edilmelidir.
Su, Canlılar ve Koruma
Azmağın suyu sodalıdır ve berrak yapısı zengin bir su altı bitki örtüsünün oluşmasına yardımcı olur. Su sıcaklığının 8 ile 12 derece arasında ve sabit olduğu bildirilir; bir başka kaynakta yıl boyu 10 derece civarı verilir. Kuzey kıyıda yapılaşma görülür, güney yaka ise sazlıklarla kaplıdır ve yer yer yoğun alg toplulukları barındırır. Azmakta su kaplumbağasından su samuruna kadar çeşitli canlılar yaşar; bölge nesli tehlike altındaki su samurlarının yaşam alanı olarak anılır. Kaynaklarda deniz kaplumbağası, bazıları tropikal iklimlerde yetişen bitki türleri ve dere kenarındaki balık restoranları da geçer. Alan birinci derece doğal sit olarak korunmaktadır; bu nedenle çevresinde yapılaşma ve kıyı kullanımı koruma kararlarına bağlıdır.
Ulaşım ve Mevsim
Azmak, Akyaka'nın doğusunda, Akyaka'dan kalkan teknelerle iç kısımlara doğru gezilebilecek kadar derindir. Gezi, tekne ve kano ile yapılır; sahilde lokanta ve kafeler bulunur. Anadolu Ajansı'na dayanan bilgiye göre gezilere katılan turist sayısı yılda bir milyonu aşar. Akyaka, kaynaklara göre Muğla il merkezine 17-18, Marmaris'e 30-36 kilometre, Dalaman Havalimanı'na 56 ile 70 kilometre arasında bir uzaklıktadır; mesafeler kaynaklara göre değişir. Su sıcaklığının yıl boyu sabit olması azmağın her mevsim görülebileceğini gösterse de tekne seferlerinin sıklığı ve çalışma saatleri mevsime göre değişebilir; güncel bilgiye işletmelerden bakılmalıdır.
Ziyaret Kuralları ve Notlar
Bir rehber sitesi tekne turu için kişi başı 100 TL gibi bir ücret verir; bu rakam eskidir ve güncel olmayabilir, kaynaklarda resmi bir tarife yer almadığından fiyat yerinde sorulmalıdır. Su çok soğuk olduğu için azmağa girmeden önce ısıya dikkat edilmelidir; derinlik bazı noktalarda 6-8 metreyi bulur. Sazlıklara ve kıyıya çöp bırakmamak, su samuru gibi hassas canlıların yaşadığı dar kıyı şeritlerine yaklaşmamak ve tekne ya da kano turlarında yetkili işletmelerin kurallarına uymak gerekir. Birinci derece doğal sit kuralları nedeniyle çevrede izinsiz yapılaşma ve kıyı doldurması yapılamaz; ziyaretçilerin de alanı korumaya özen göstermesi beklenir.