Şu an 1972 yılına, Seattle’da küçük bir garajın tozlu zeminine ışınlanıyoruz. Dünyanın ilk kendi şişen matının prototipi o gün o garajda, bir havalı yatağın konforuyla bir süngerin yalıtımını birleştirme fikriyle doğdu. Mühendislerin o gün çözmeye çalıştığı problem bugünküyle aynıydı: Yerden gelen o dondurucu soğukla nasıl başa çıkarız? Uyku tulumun binlerce liralık kaz tüyü olabilir, ama altında doğru bariyer yoksa o tulum sadece bir battaniye görevi görür.
Kendi deneyimimden biliyorum. Aladağlar’da 2800 metre rakımda, -15 dereceye dayanıklı tulumumun içinde titrerken hatayı tulumda aramıştım. Oysa sorun altımdaki incecik, basit bir köpük mattı. Yerden gelen soğuk kondüksiyon yoluyla tüm vücut ısımı emiyordu. O gece titreyerek öğrendim: Kamp matı seçimi , tulum seçiminden çok daha hayati bir teknik karardır. Yanlış mat seni sadece uykusuz bırakmaz, hipotermi riskine de davetiye çıkarır.
Zorluk Seviyesi: Orta
Tahmini Süre: 2 Gün / 1 Gece
Tahmini Kalori Yakımı: 1400 kcal (Vücudun soğukta ısı üretme çabası dahil)
Isı Direnci Matematiği: R Değeri Neden Uyku Tulumundan Daha Kritik?
R değeri bir malzemenin ısı akışına karşı gösterdiği dirençtir. Sayı ne kadar yüksekse, toprakla arandaki o görünmez duvar o kadar kalındır. Sonbahar aylarında, özellikle Eylül sonundan itibaren Türkiye’nin yüksek kesimlerinde toprak hızla soğur. Yazın kullandığın 1.0 veya 2.0 R değerine sahip matlar artık işlevsizdir. Bizim bu dönemde hedefimiz en az 3.0 ve üzeri bir direnç yakalamak olmalı.
R değerinin toplanabilir bir birim olduğunu unutma. Eğer elinde 2.0 değerinde bir şişme mat ve 1.5 değerinde bir köpük mat varsa, bunları üst üste koyduğunda 3.5 değerine ulaşırsın. Bu matematik seni yeni ve çok pahalı bir mat almaktan kurtarabilir. Ancak bu hesaplamayı yaparken matların kaymaması için gerekli önlemleri almalısın. Ben genellikle köpük matı alta, şişme matı üste koyarak zemindeki pürüzlerin şişme matı delmesini de engelliyorum.
ASTM F3340-18 standardı bu işin anayasasıdır. Bir mat alırken bu standarda göre test edilip edilmediğine bakmalısın. Eğer bir marka matına "sezonluk" diyorsa ama sayısal bir R değeri vermiyorsa, o ekipmanı teknik bir sonbahar kampında kullanmanı önermiyorum. Veriye güven, hislerine değil. Laboratuvar ortamında test edilmemiş bir mat, 1500 metre rakımdaki bir geçiş mevsimi gecesinde seni yarı yolda bırakabilir.
Sonbahar Kampında Mat Seçimi - Görsel 1
Hafif Sonbahar (10°C - 15°C): R Değeri 2.0 - 3.0 arası yeterlidir.
Sert Sonbahar (0°C - 10°C): R Değeri 3.0 - 4.5 arası zorunludur.
Don Riski (0°C ve altı): R Değeri 5.0 ve üzeri hayatta kalma garantisidir.
Materyal Savaşı: Şişme mi, Kapalı Hücre Köpük mü Yoksa Hibrit mi?
Şişme matlar konforun zirvesidir. Ama risklidir. İçindeki hava durağan olmadığı sürece ısıyı transfer eder; bu yüzden kaliteli şişme matların içinde yansıtıcı filmler veya sentetik dolgular bulunur. Therm-a-Rest NeoAir serisi gibi matlar, içindeki üçgen hücre yapısıyla havayı hapseder. 430 gram ağırlığında olup 4.2 R değeri sunabilen bu teknoloji, sırt çantan için büyük bir kazanımdır.
Kapalı hücre köpük matlar ise ölümsüzdür. Delinme dertleri yok, hazırlama süreleri sıfır. Ancak konfor seviyeleri düşüktür ve genellikle R değerleri 2.0 bandını geçmez. Ben köpük matları genellikle "yedek lastik" gibi görüyorum. Eğer Düzce ’deki Martı Camping & Restaurant gibi denize sıfır ve zemini yumuşak bir alandaysan köpük mat yeterli olabilir. Ancak zeminin sert ve taşlık olduğu yüksek irtifa rotalarında şişme matın konforu şart.
Kendi şişen (self-inflating) matlar ise bu iki dünyanın ortasında durur. İçindeki açık hücreli sünger, vanayı açtığında genleşir. Isı yalıtımları mükemmeldir ancak çok yer kaplarlar. Eğer kamp alanına aracınla gidiyorsan, örneğin Çanakkale ’deki Ütopya Camping gibi bir lokasyonda konaklayacaksan, ağırlığı dert etme ve 5 cm kalınlığında bir "self-inflating" mat tercih et. Bel sağlığın bana teşekkür edecek.
Çadır İçi Yerleşim ve Kondensasyon: Isı Kaybını Durduran Yerleşim Planı
Matı çadıra attığın an işin bitmiyor. Matın çadır tabanındaki konumu, gece boyunca ne kadar üşüyeceğini belirler. Çadırın dış tentesiyle iç tentesi arasındaki hava boşluğunu korumalısın. Matın çadır duvarına temas ediyorsa, o noktadan içeri soğuk ve nem sızacaktır. Matını tam merkeze sabitle.
Kaymayı önlemek için silikon hilesini kullan. Bazı ultra hafif matlar, çadır tabanında buz pateni yapıyormuşsun gibi kayar. Matın altına veya çadır zeminine birkaç damla şeffaf silikon sürerek kurutursan, gece boyunca matın üzerinde sabit kalırsın. Bu sadece konfor değil, aynı zamanda matın yalıtım alanından çıkmanı engelleyen bir güvenlik önlemidir. Yerden kayıp soğuk zemine temas ettiğin an, vücut ısın hızla düşmeye başlar.
Nem en büyük düşmanın. Şişme matını asla ağzınla şişirme. Nefesindeki nem, matın içinde birikir ve soğuk havada donarak yalıtım performansını %20’ye kadar düşürebilir. Ayrıca içerde oluşan küf, matın ömrünü kısaltır. Mutlaka bir pompa torbası (pump sack) kullan. Bu torbalar hem matı saniyeler içinde şişirir hem de içine kuru hava basmanı sağlar. Ekipmanına iyi bakarsan, o da sana en sert fırtınada bakar.
Ekstrem Soğuk Bariyeri: Sandviç Metoduyla Yalıtım Kapasitesini İkiye Katla
Eğer elindeki ekipman yetersiz geliyorsa veya Sinop ’taki Gerze Bungalov Saklıkent yakınlarında kamp kurarken beklenmedik bir don olayıyla karşılaştıysan "sandviç metodunu" uygula. En alta alüminyum folyo kaplı ince bir mat, üzerine kapalı hücre köpük mat ve en üste şişme matını koy. Bu üçlü yapı, yerden gelen radyant ısı kaybını engellerken konforu da maksimize eder.
Vücut ağırlığının en çok bindiği noktalar olan omuz ve kalça bölgelerine ekstra özen göster. Bu noktalar matı en çok ezen ve yalıtımı incelten yerlerdir. Eğer matın inceyse, bu bölgelerin altına yedek kıyafetlerini veya boş çantanı koyarak ek bir katman oluşturabilirsin. Unutma, yalıtımın kalbi hapsettiğin durgun hava tabakasındadır. Ne kadar çok hava hücresi, o kadar çok sıcaklık.
Sonbahar Kampında Mat Seçimi - Görsel 2
Yapma! Asla matının altına doğrudan gazete kağıdı veya karton koyma. Karton nemi çeker ve ıslanarak soğuğu daha hızlı iletir. Eğer acil bir durumdaysan ve ek katmana ihtiyacın varsa, kuru ağaç yapraklarını bir poşete doldurup matın altına serebilirsin. Ama en doğrusu, yola çıkmadan önce kamp matı seçimi stratejini hava durumuna göre netleştirmektir.
Güvenlik Kuralları
Yama Kiti: Şişme mat kullanıyorsan yama kitin her zaman yanında ve ulaşılabilir olsun.
Ateş Mesafesi: Matları ateşten en az 3 metre uzakta tut; uçan bir kıvılcım saniyeler içinde matını söndürebilir.
Kesici Nesne Kontrolü: Çadırı kurmadan önce zemini dizlerinle kontrol et, sivri taşları temizle.
Vana Kontrolü: Gece yatmadan önce vananın tam kapalı olduğundan emin ol; yavaş sızıntılar sabaha karşı seni buz gibi zeminde uyandırır.
Fiziksel Hazırlık ve Antrenman
Zemin yalıtımı kadar vücudun bu sürece dayanıklılığı da önemlidir. Soğuk havalarda kamp yapmak metabolizmayı zorlar. Bu yüzden core (merkez) bölgesini güçlendiren egzersizlere odaklanmalısın. Güçlü bir merkez bölgesi, uyku sırasında vücut ısısını daha dengeli dağıtır.
Isometric Plank: Haftada 3 gün, 4 set x 60 saniye.
Superman: Bel kaslarını güçlendirerek sert zeminde yatmanın yaratacağı ağrıları azaltır.
Haftalık Yürüyüş: En az 10 kg ağırlıkla 5 km’lik eğimli arazi yürüyüşleri yap.
Bütçeye Göre Ekipman Setleri
Başlangıç Seti: Decathlon Forclaz MT100 Köpük Mat + Alüminyum Acil Durum Battaniyesi.
Orta Seviye: Decathlon Forclaz MT500 Şişme Mat (R 3.3) + Hafif Şişirme Torbası.
Pro Set: Therm-a-Rest NeoAir XTherm (R 6.9) veya Sea to Summit Ether Light XT Extreme.
Sonbahar kampçılığı bir risk yönetimi sanatıdır. "Bana bir şey olmaz" diyenlerin titreyerek çadır topladığı sabahları çok gördüm. Doğru kamp matı seçimi ile o titreyen sen olmayacaksın. Ekipmanına güven, hazırlığını tam yap ve o soğuk toprağın üzerinde sıcak bir uyku çekmenin tadını çıkar. Hazırsan rotanı çiz, ekipmanını kontrol et ve harekete geç. Doğru matla, her yer senin yatak odan.