Erzurum Narman'daki Narman Peribacaları, demir oksitle kırmızıya boyanmış tortul kayaçların aşınmasıyla oluşmuş, yaklaşık 6.300 hektarlık bir tabiat anıtıdır.
Erzurum'un Narman ilçesinde bulunan Narman Peribacaları, kırmızı renkli tortul kayaçların rüzgâr, yağış ve akarsuyla aşınmasıyla biçimlenmiş jeolojik bir oluşumdur. Bölge yöre halkı arasında "Kırmızı Periler Diyarı" olarak da anılır. Alan ilçe merkezinin yaklaşık 7 kilometre güneydoğusunda, Alacayar ve Yoldere mahalleleri arasında, Narman-Pasinler karayolunun hemen kenarındadır. Narman ilçesi Erzurum kent merkezinin yaklaşık 90 kilometre kuzeydoğusundadır.
Peribacaları Nasıl Oluştu, Kapadokya'dan Farkı Ne?
Küre Ansiklopedi'ye göre oluşumun geçmişi Pliyosen'e uzanır: yaklaşık 2,5-3 milyon yıl önce bir çökelme havzasında biriken sedimanlar kayaçlaşmış, bugünkü biçim ise rüzgârın, yağışın ve akarsuyun uzun süren aşındırmasıyla ortaya çıkmıştır. Türkçe Vikipedi ise bölge kayaçlarını Neojen'e (Üst Miyosen) ait kumtaşı, çakıltaşı ve miltaşı tabakaları olarak tanımlar ve aralarında kanyon vadiler bulunduğunu yazar; kaynaklar bu nedenle oluşum yaşı konusunda tam olarak örtüşmez. Kayaçların kırmızı rengi, demirin Fe2O3 biçiminde oksitlenmesinden gelir. Kapadokya'daki peribacaları volkanik kökenliyken Narman'dakiler tortul kökenlidir; sütun, kule ve konik biçimler bu tortullar üzerinde gelişmiştir. Türkçe Vikipedi'ye göre oluşum insan müdahalesi olmadan, yalnızca doğa olaylarıyla bugünkü haline gelmiştir.
Görülecekler
Alan yaklaşık 6.300 hektarlık bir yüzölçümüne sahiptir ve Küre Ansiklopedi'ye göre üç büyük vadiden oluşan yapı toplamda 62 kilometre uzunluğundadır. Ziyaretçiler için bilgilendirme ve dinlenme alanları, yürüyüş parkurları, kameriyeler, günübirlik tesisler, kamp alanları ve restoranlar bulunur. Alanda ATV, bisiklet turu ve atlı safari yapılabilir; yamaç paraşütü için ölçüm çalışmaları sürmektedir. Yaz aylarında peribacaları çevresinde şenlikler düzenlenir. Türkçe Vikipedi, tanıtımda Atatürk Üniversitesi'nin düzenli olarak gerçekleştirdiği şenlik ve sergi çalışmalarının payına dikkat çeker. Aynı ilde Uzundere ilçesindeki Tortum Şelalesi de Erzurum'un görülebilecek doğa yerlerindendir.
Ulaşım ve Mevsim
Narman Peribacaları, Narman-Pasinler karayolu üzerinde olduğu için araçla kolay ulaşılır. Erzurum kent merkezine uzaklık kaynaklara göre yaklaşık 90 kilometre olarak verilir; Küre Ansiklopedi ziyaretçi bilgi kartında 70 kilometre yazıldığını, bu değerin kendi içinde tutarsız kaldığını belirtir. Narman ilçe merkezinden alana yaklaşık 7 kilometredir. Kaynaklara göre alan yıl boyunca ziyaret edilebilir. Turizm sezonunda hafta sonları yaklaşık 400-500 yerli ve 100-200 yabancı ziyaretçi ağırlandığı belirtilmektedir. Kış koşullarında yol durumu hakkında kaynaklarda bilgi yoktur; gitmeden önce Narman Belediyesi'nden sorulmalıdır.
Koruma Statüsü ve Ziyaret Notları
Alan 2012'de UNESCO Türkiye Millî Komisyonu tarafından Dünya Mirası Geçici Listesi'ne alınmıştır. 2018'de tabiat anıtı ilan edilmiştir ve 20 Kasım 2019 tarihli bakanlık oluruyla nitelikli doğal koruma alanı olarak tescillenmiştir; 2019'da Çevre ve Şehircilik Bakanlığı tarafından doğal sit alanı olarak da tescil edildiği yazılır. Koordinat ve parsel bilgileri Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı'nın SAYS sisteminde (www.says.gov.tr) herkese açıktır. Giriş ücreti ve çalışma saatleri kaynaklarda yer almaz; güncel bilgi için Narman Belediyesi ve Erzurum Valiliği duyurularına bakılmalıdır.