Midyat

Tarihi & Mimari · Midyat, Mardin

Fotoğraflar: KediÇobanı (CC BY-SA 4.0), TobiasGr (CC BY-SA 4.0), Buda2000 (CC BY-SA 4.0), Fatma Delİaslan (CC0), Oystercard (CC BY-SA 4.0), Polat Eyyüp Albayrak (CC0), Zalasem1 (CC BY 4.0) / Wikimedia Commons

Tarihi & Mimari Mardin

Mardin'in Midyat ilçesindeki eski kent ve Estel, sarı kireçtaşından taş konakları, kiliseleri, Konukevi'ni, telkâri geleneğini ve Matiate yeraltı alanını bir arada sunar.

Midyat, Mardin iline bağlı bir ilçedir ve sarı kireçtaşından yapılmış taş konakları, kemerli geçitleri, Süryani kiliseleri ve camileriyle tarihî bir kent dokusu sunar. Türkçe Vikipedi ilçe merkezinin deniz seviyesinden yüksekliğini ortalama 957 metre, Mardin il merkezine (Artuklu) uzaklığını 67 kilometre olarak verir. Aynı kaynak Midyat'ı İslam, Hristiyanlık ve Yezidiliğin, Türkçe, Kürtçe, Arapça ve Süryanicenin buluştuğu yer olarak tanımlar ve ilçeye bu nedenle "Diller ve Dinler Şehri" dendiğini yazar. Bu sayfa ilçenin ziyaret edilen bölümünü, yani eski Midyat ile Estel'i anlatır.

Kent Nasıl Şekillendi?

Türkçe ve İngilizce Vikipedi'ye göre MÖ 9. yüzyıla ait Asur tabletlerinde Midyat'tan Matiate adıyla söz edilir; ad Aramice kökenlidir. İngilizce Vikipedi, Asur Kralı II. Assurnasirpal'ın MÖ 879'da şehirden geçtiğini ve iki gece kaldığını, halefi III. Salmanasar'ın MÖ 845'te aynısını yaptığını yazar. Kentin altında, yaklaşık 1900 yıl kullanıldığı varsayılan Matiate adlı arkeolojik alan vardır; tünel sistemi 2020'de eski kentteki restorasyon çalışmaları sırasında rastlantıyla bulunmuş ve 2022'ye kadar 49 oda görünür hâle getirilmiştir. Kazı yöneticisi Gani Tarkan'a göre sistem, takip edilen insanlar için saklanma yeri olarak kullanılmıştır.

İngilizce Vikipedi, 19. ve 20. yüzyıl başında Midyat'ın 12 mahalleye bölündüğünü ve bunların 11'inin Süryani, birinin Müslüman mahallesi olduğunu yazar. Kültür ve araştırma ansiklopedisi KÜRE'ye göre Süryanilerin göçüyle şehir merkezi Estel'e kaymıştır. Bu nedenle bugün eski Midyat ile Estel iki ayrı bölge gibi gezilir. Türkçe Vikipedi 1930'dan sonra kasabanın yeniden canlandığını, kiliselerin, evlerin ve bazı mekânların onarıldığını yazar.

Görülecekler

Midyat'ın öne çıkan özelliği sokaklarındaki taş işçiliğidir. Türkçe Vikipedi, Midyat'a özgü mimarisi olan ve adını yine Midyat'tan alan "Midyat Evleri"nin süslemelerinde kullanılan taş işleme sanatından (Nahıd) söz eder. KÜRE'nin ziyaret listesinde Midyat Evi, Estel Kültür Evi, Belediye Müzesi, Köşk Meydanı, Gümüşçüler Çarşısı, Gelüşke Hanı, Mor Gabriel (Deyrulumur) Manastırı ve Beyazsu Mesire Alanı sayılır. Mor Gabriel Manastırı aynı kaynağa göre MS 397'de yapılmıştır.

İngilizce Vikipedi'ye göre 1850'de Süryani Şabo ailesinin yaptırdığı, üç katlı Midyat Konukevi şehrin en yüksek noktasındadır; çatısına çıkılarak şehir görülebilir. Bina Sıla ve Hercai gibi dizilerde çekim mekânı olmuş, Midyat Belediyesi tarafından ilk hâline uygun biçimde restore edilmiştir. Aynı kaynak Aralık 2023'te açılan ve Roma, Bizans, Osmanlı ve Cumhuriyet dönemlerinden eserler sergileyen Midyat Telkâri Müzesi'nin, Gelle Hırmız ailesinin 1850'de yaptırdığı bir evin üzerinde bulunduğunu yazar. Telkâri, el işi gümüş tel süsleme sanatıdır; KÜRE, Midyat çarşısında birkaç telkâri ustasının bu geleneği sürdürdüğünü belirtir. İngilizce Vikipedi şehirde beş kilise bulunduğunu ve hepsinin Süryani olduğunu yazar.

Ulaşım, Mesafeler ve Mevsim

Midyat, Mardin il merkezine yaklaşık 67 kilometre uzaklıktadır; KÜRE bu yolu yaklaşık 1,5 saat olarak verir. Mardin'deki Eski Mardin ile aynı güzergâhta gezilebilir. Kaynaklarda Midyat için toplu taşıma, otopark ya da yaya bölgesi bilgisi yoktur; bu konuda Midyat Belediyesi'ne bakılmalıdır. İngilizce Vikipedi Midyat'ı çok sıcak ve kurak yazlı, soğuk ve yağışlı kışlı yarı kurak iklim kuşağında gösterir, aralık-mart arasında kar yağışının sık olduğunu ve en yüksek kayıtlı sıcaklığın 48,8 derece olduğunu yazar. KÜRE ise Akdeniz ile karasal iklim arasında bir geçiş iklimi tarif eder.

Ziyaret Kuralları ve Notlar

Midyat'ın eski kent dokusu açık bir yerleşimdir; sokaklara giriş ücreti ya da saat bilgisi kaynaklarda yoktur. Konukevi, müze, kilise ve çarşı gibi birimlerin saatleri ve ücretleri ayrıdır ve değişebilir; gitmeden önce Midyat Belediyesi'nden bilgi alınmalıdır. İngilizce Vikipedi Hristiyanlara ait kilise ve evlerin korunduğunu, birçoğunun sahipleri Avrupa'da yaşadığı için boş olduğunu yazar. Bu nedenle bazı kiliselerin ziyarete açık olmayabileceği hesaba katılmalıdır. Matiate yeraltı alanının ziyarete açık olup olmadığı kaynaklarda belirtilmez.

Sık sorulan sorular

Mardin iline bağlı bir ilçedir; Mardin il merkezine yaklaşık 67 kilometre uzaktadır ve merkezin yüksekliği ortalama 957 metredir. Koordinatları yaklaşık 37.379 K, 41.346 D'dir.
Midyat, Mardin il merkezine yaklaşık 67 kilometre uzaklıktadır; KÜRE bu yolu yaklaşık 1,5 saat olarak verir. Toplu taşıma bilgisi için Midyat Belediyesi'ne bakılmalıdır.
Kaynaklar belirli bir mevsim önermez. İngilizce Vikipedi'ye göre yazlar çok sıcak ve kurak, kışlar soğuk ve yağışlıdır; aralık-mart arasında kar sık görülür.
Eski kent sokakları için kaynaklarda ücret bilgisi yoktur. Midyat Konukevi, Telkâri Müzesi ve kiliselerin saat ve ücretleri ayrıdır; Midyat Belediyesi'nden öğrenilmelidir. Bazı kiliseler ziyarete açık olmayabilir.
Kentin altında bulunan, yaklaşık 1900 yıl kullanıldığı varsayılan tünel ve mağara sistemidir. 2020'de eski kentteki restorasyon çalışmaları sırasında bulunmuş, 2022'ye kadar 49 odası ortaya çıkarılmıştır. Ziyarete açık olup olmadığı kaynaklarda belirtilmez.

Konum

37.37920, 41.34580

Aynı kategoride

← Tüm Tarihi & Mimari yerleri