Japon bir botanikçi olan Akira Miyawaki ismini daha önce duymuş muydun? Muhtemelen hayır. Ama bu adam, beton yığınlarının ortasında bile nasıl nefes alabileceğimizi kanıtlayan gizli bir kahraman. Kendi adıyla anılan "Miyawaki Metodu" sayesinde, normalde 100 yılda yetişecek ormanları sadece 20-30 yılda, hem de minicik alanlarda var etti. Şehirlerin o kavurucu sıcağını 5 ile 10 derece arasında düşürmeyi başardı. Geçen Temmuz ayında, termometre 42 dereceyi gösterirken çadırımın içinde resmen haşlanırken Akira'yı düşündüm. Adam haklıydı; bizi kurtaracak olan tek şey, o yoğun ve gerçek gölgeydi.
Sen de benim gibi sıcağı pek sevmeyen ama kamptan da vazgeçemeyen biriysen, gölgenin bir lüks değil, hayatta kalma meselesi olduğunu bilirsin. Vallahi bak, bazen o bir karışlık ağaç gölgesi için kamp alanında 3 saat tur attığımı bilirim. Sırf sabahın yedisinde güneş tepeme dikilmesin, o çadırın içi fırına dönmesin diye verilen bir mücadele bu. Bu yazıda sana sadece "şuraya git, buraya git" demeyeceğim. Kendi tecrübelerimden, yediğim güneş çarpması darbelerinden ve Decathlon reyonlarında geçirdiğim saatlerden süzülen gerçek bir "serin kalma rehberi" hazırladım.
Biliyorsun, her gölge aynı değil. Bazı yerler vardır, gölge dersin ama rüzgar esmediği için resmen hamama girmiş gibi olursun. Bazı yerler de vardır ki, o devasa ağaçların altında otururken sırtına hırka almak istersin. İşte biz, o hırka giydiren noktaların peşindeyiz. Hazırsan, çadır kazıklarını nereye çakacağını, hangi ağacın altına sığınacağını ve o kavurucu Temmuz sıcağında nasıl mışıl mışıl uyuyacağını konuşalım.
Yaz Sıcağında Kamp Yaparken Neden Gölge Peşinde Koşmalısın?
Geçen sene Kaş taraflarında bir kamptaydım. Çadırı öyle bir yere kurmuşum ki, sabah 08:15'te güneş resmen çadırın kapısından içeri "Günaydın, seni pişirmeye geldim" diyerek daldı. İçerisi 15 dakika içinde tam 48 derece oldu. Quechua Fresh & Black çadırım olmasa muhtemelen orada buharlaşırdım. Ama o bile bir yere kadar koruyor seni. Eğer çadırın doğrudan güneş alıyorsa, dış tentenin sıcaklığı emmesi kaçınılmaz oluyor. Gölge işte tam burada devreye giriyor; sadece konfor için değil, ekipmanının ömrü ve senin sağlığın için de kritik.
Gölge olan bir alanda kamp yapmak, vücut sıcaklığını dengede tutmanı sağlar. Direkt güneş altında 3 saat geçirmekle, bir ağaç gölgesinde oturmak arasında nabız hızı ve sıvı kaybı açısından dünyalar kadar fark var. Ben mesela, gölgede kaldığım günlerde günde 3 litre suyla idare edebilirken, güneşin bağrında bu miktar 5 litreye çıkıyor. Üstelik o meşhur kamp yorgunluğu dediğimiz şeyin %70'i aslında dehidrasyon, yani susuzluk ve sıcak çarpması. Cidden, akşam olduğunda "neden bu kadar bittim ben" diyorsan, gün içindeki gölge kullanımını bir gözden geçir derim.
Bir de şu var; yiyeceklerin ve içeceklerin güvenliği. Nemo marka kaliteli bir soğutucu çantan olsa bile, o çantayı güneşin altına bırakırsan içindeki buzlar 4 saatte erir. Ama gölgeye koyduğun bir buzluk, içindeki ısıyı 24 saate kadar koruyabilir. Ben genelde kamp alanına varır varmaz ilk iş olarak bir termometre çıkarır, toprağın ve havanın sıcaklığını ölçerim. Toprak bile gölgede yaklaşık 10 derece daha serin olur. Bu da gece çadırın tabanından gelecek ısının azalması demek.
Direkt güneş ışığı çadır kumaşının UV direncini kırar ve ömrünü %40 oranında kısaltır.
Gölgedeki bir kamp alanında, dış ortama göre hissedilen sıcaklık 8-12 derece daha düşüktür.
Vücudun serin kalması için harcadığı enerji azalır, bu da daha az yorulmanı sağlar.
Elektronik cihazlar, özellikle telefonlar ve powerbankler güneş altında 45 dereceden sonra şarj keser.
En İyi Serinliği Hangi Ağaç Verir? Doğal Gölgeleri Tanımak
Bak şimdi, her yeşil alan gölge demek değildir. Mesela ince yapraklı çam ağaçlarının altına kamp kurmak bazen pişmanlıktır. Neden dizeceksin; hem çok fazla reçine akar çadırının üstüne (ki o yapış yapış şeyi temizlemek tam bir işkence), hem de iğne yapraklar güneşi tam kesmez. Işık süzülür gelir, yine seni bulur. Benim favorim her zaman geniş yapraklı, devasa Çınar ağaçlarıdır. O yaprakların büyüklüğü resmen doğal bir klima paneli görevi görür. Altına girdiğin an sıcaklık 30 dereceden 22'ye düşer, vallahi bak.
Ağacın yönü de çok önemli. Kuzey tarafına bakan yamaçlardaki ağaçlar her zaman daha nemli ve serin bir hava sunar. Eğer bir meşe ormanındaysan şanslısın. Meşe ağaçları suyu köklerinde çok iyi tutar ve yapraklarından buharlaşma yaparak çevresindeki havayı soğutur. Ama dikkat et, zeytin ağaçları mesela çok güzel görünür ama gölgesi "yalancı" gölgedir. Yaprakları küçük olduğu için aradan sürekli güneş sızar. Assos taraflarında KaraKedi Butik Camping
Gölgeli Kamp Alanları - Görsel 1
Bir de "evaporatif soğutma" diye bir olay var. Eğer ağaçların olduğu yer bir akarsu kenarıysa veya denize çok yakınsa, o gölge iki kat daha değerli olur. Su yüzeyinden buharlaşan serinlik, ağaçların gölgesiyle birleşince ortaya çıkan hava resmen paha biçilemez. Tekirdağ tarafında Ünal Camping
Güneşin Hareketini Takip Etmek: Çadırı Nereye Kurmalısın?
Çoğu kampçı alan seçerken o anki gölgeye bakıp "Tamam, burası serin" diyerek çadırını kurar. Hata! Güneş yerinde durmuyor ki. Saat 14:00'te mükemmel gölge olan yer, saat 17:00'de resmen cehennem sıcağına teslim olabilir. Ben her zaman telefonumdaki pusulayı açarım. Güneşin doğudan yükselip batıya yöneleceğini hesaplamak zorundayız. En kritik saatler sabah 09:00 ile öğlen 12:00 arasıdır. Eğer bu saatlerde çadırın gölgede kalmıyorsa, o gece uykunu alamayacaksın demektir.
Stratejim şu: Çadırın batı tarafında büyük bir engel (kaya, ağaç, bina) olmasını tercih ederim. Neden mi? Çünkü öğleden sonraki güneş, sabah güneşinden çok daha yakıcıdır. Sabah güneşiyle uyanmak bazen tatlı olabilir ama öğleden sonra 15:00-18:00 arası o çadırın içinde durabilmek için profesyonel bir fırıncı olman lazım. Batı tarafındaki gölge, akşamüstü dinlenmeni ve çadırın geceye serin girmesini sağlar. Eğer akşam çadırın serinlemezse, o sıcak kumaş gece boyunca ısı yaymaya devam eder.
Kamp alanına girdiğinde sadece yukarı değil, yere de bak. Toprağın kurumuş ve çatlamış olması oranın günün büyük bölümünde güneş aldığını gösterir. Daha nemli, üzerinde yosun veya daha koyu renkli otlar olan bölgeler ise günün çoğunu gölgede geçiren, serin kalmış yerlerdir. Bu küçük detaylar hayat kurtarır. Bir keresinde sırf 2 metre daha sağa kurdum diye tüm günüm mahvolmuştu, o günden beri MSR marka pusulamı yanımdan ayırmam.
Güneşin doğuş açısını hesapla; sabah gölgesi uykunu korur.
Öğleden sonra (14:00-17:00) gölgesi, çadırın gece için soğumasını sağlar.
Eğer ağaç yoksa, arabanı çadırın güneşi gördüğü tarafa park ederek yapay gölge oluşturabilirsin.
Çadır kapısını hakim rüzgar yönüne (genelde kuzey veya batıdan eser) çevirmeyi unutma.
Gölge Altında Akıllı Kurulum ve Havalandırma Taktikleri
Gölgeyi buldun, tamam. Ama iş bitmedi. Çadırı o ağacın altına nasıl kurduğun da önemli. Yapılan en büyük yanlış, çadırın her tarafını sıkı sıkıya kapatmaktır. "Toz girmesin, böcek girmesin" derken içeriye hava girmesini de engelliyoruz. Gölgede bile olsan, hava sirkülasyonu yoksa terlemeye mahkumsun. Ben çadırın dış tentesini (flysheet) mümkün olduğunca gergin kurarım. İç tente ile dış tente arasındaki o 5-10 santimlik boşluk, yalıtım görevi görür. Oradan geçen hava, çadırın içindeki sıcaklığı dışarı atar.
Bir de Tarp (gölgelik) kullanımı var ki, bence yaz kampının olmazsa olmazıdır. Ağaç gölgesi yetersizse veya ağaç yoksa, 4x4 metrelik bir Quechua tarp ile kendi gölgeni yaratabilirsin. Ama tarpı çadırın tam üstüne yapıştırma. Arada en az 50 cm boşluk bırak ki hava akımı kesilmesin. Hatta tarpı hafif bir eğimle kurarsan, altındaki sıcak hava yükselip kenarlardan tahliye olur. Bu yöntemle çadır içindeki sıcaklığı 5 derece daha düşürdüğümü bizzat ölçtüm.
Yatış pozisyonu bile serinlikte rol oynar. Mat seçimi çok kritik. Kışın ısıyı koruyan R değerli matlar, yazın seni daha çok terletebilir. Ben yazın daha ince, hava geçirgenliği olan şişme matları tercih ediyorum. Ayrıca uyku tulumu yerine sadece ince bir pike veya Decathlon 'un hafif pamuklu çarşaflarını kullanıyorum. Çadırın pencerelerini karşılıklı açarsan o meşhur "cereyan" etkisini yaratırsın. Gölgedeki o esinti çadırın içinden bir kez geçti mi, klimaya falan ihtiyaç duymazsın.
Gölgedeki Gizli Tehlikeler: Böcekler ve Diğer Misafirler
Her güzel şeyin bir bedeli var, değil mi? Gölgeli alanlar sadece senin için değil, doğadaki diğer canlılar için de bir sığınak. Özellikle o çok sevdiğimiz sık yapraklı, nemli gölgeler, kenelerin, sivrisineklerin ve bazen de akreplerin favori mekanıdır. Mesela Beach Camping Çıralı
Kuru yaprak yığınları ve taş altları genelde akreplerin saklanma yeridir. Çadırını kurmadan önce alanı mutlaka temizle ama doğaya da zarar vermeden yap bunu. Sadece çadırın altına gelecek yerdeki sivri taşları ve birikmiş yaprakları kenara çek. Ben her zaman yanımda Thermacell gibi etkili bir sivrisinek kovucu taşırım. Ayrıca kıyafetlerime kamp öncesinde Permethrin içerikli spreyler sıkarım ki kene gibi dertlerle uğraşmayayım. Gölgenin tadını çıkarırken hastanelik olmak istemeyiz, cidden.
Gölgeli Kamp Alanları - Görsel 2
Bir de yılan meselesi var. Yılanlar soğukkanlı canlılar olduğu için aşırı sıcakta onlar da gölgeye kaçar. Ama korkma, sen orada gürültü yaparken onlar çoktan uzaklaşmış olur. Sadece ayakkabılarını dışarıda bırakma, bırakacaksan da içine bir şey girmediğinden emin olmadan giyme. Bir keresinde bir arkadaşımın botunun içinden devasa bir çekirge çıkmıştı, çığlığı hala kulaklarımda! Gölge kamplarında her zaman biraz daha dikkatli ve tedbirli olmakta fayda var.
Çadır fermuarını her zaman kapalı tut, gölgedeki davetsiz misafirler içeri sızmasın.
Mutfak alanını çadırdan en az 5-10 metre uzağa kur ki yemek kokusu böcekleri çadırına çekmesin.
Ağaçlardan düşebilecek tırtıl veya böceklere karşı çadırın üst tentesini mutlaka takılı tut.
Işık kaynağı olarak sarı ışık kullan, beyaz ışık serin gölgelerde bile sinekleri mıknatıs gibi çeker.
Türkiye'nin Doğal Klima Etkili Kamp Alanlarının Karakteristikleri
Türkiye'de "gölgeli kamp alanı " denince akla sadece ormanlar gelmemeli. Bizim coğrafyamızda öyle noktalar var ki, coğrafi yapısı sayesinde doğal bir serinlik sunuyor. Mesela yüksek rakımlı yaylalar. Rakım her 100 metre yükseldiğinde sıcaklık yaklaşık 0.6 derece düşer. Deniz kenarında 35 derece olan sıcaklık, 1500 metre rakımlı bir yaylada 26 dereceye iner. Eğer yaz sıcağından resmen kaçmak istiyorsan, rotanı her zaman yukarılara, Karadeniz yaylalarına veya Toroslar'ın yüksek düzlüklerine kırmalısın.
Bir diğer seçenek ise derin kanyonlar ve vadi içleri. Güneşin vadi tabanına ulaşması çok kısıtlı bir zaman diliminde gerçekleşir. Bu yüzden bu alanlar günün 18 saati gölgede kalabilir. Ancak buralarda nem oranı biraz yüksek olabilir. Çanakkale 'nin Assos kıyıları gibi bölgelerde, denizin hemen dibindeki sarp yamaçların gölgesi öğleden sonra 16:00 gibi alanı tamamen kapatır. Bu tip yerlerde kamp yapmak, klimayı köklemiş bir odada uyumak gibidir.
Son olarak, büyük göl kenarlarındaki ağaçlık alanlar da harikadır. Su kütlesi gün boyunca ısıyı hapsederken, çevresindeki ağaçlık alanlarda serin bir esinti yaratır. Ancak burada dikkat etmen gereken şey, su kenarlarının akşamları çok fazla nem yapmasıdır. Ünal Camping gibi Marmara kıyısındaki yerlerde, denizin serinliği ile ağaç gölgesinin birleşimi harika bir denge sunar. Kamp yapacağın yerin sadece "yeşil" olmasına değil, aynı zamanda hava sirkülasyonuna açık olup olmadığına bakmayı unutma.
Yaz kampı, doğru stratejiyle resmen bir ödül olabilir. Gölgeyi bulmak, güneşin dilinden anlamak ve ekipmanını ona göre kullanmak bu işin sırrı. Unutma, en pahalı çadır bile yanlış yere kurulduğunda bir seraya dönüşür. Bir sonraki kampında, çadırını kurmadan önce dur, bir derin nefes al, pusulana bak ve o devasa çınarın sana sunduğu serinliğin kıymetini bil. Belki bir gün o gölgenin altında karşılaşırız, kim bilir? O zamana kadar serin kal, maceradan geri kalma!