Muğla Fethiye'de kentin güneyindeki yamaca oyulmuş, iki İyon sütunlu tapınak cephesiyle bilinen MÖ 4. yüzyıldan kalma Likya kaya mezarı; Telmessos'un en tanınan kalıntısıdır.
Muğla'nın Fethiye ilçesinde, kentin güneyinde dik kayalık bir yamacın eteğine oyulmuş Amintas Kaya Mezarı, Likya mezar mimarisinin en bilinen örneklerinden biridir. Mezarın cephesi iki İyon sütunlu bir tapınağa benzer ve kentin merkezinden yamaca bakıldığında rahatça görülür. Adını cephedeki Yunanca yazıttan alan yapı, antik Telmessos'tan günümüze ulaşan en eski kalıntılar arasında sayılır; Telmessos'un yerinde bugün Fethiye yerleşimi bulunur.
Telmessos ve Mezarın Tarihi
Türkçe Vikipedi'ye göre Telmessos Bronz Çağı'ndan beri yerleşim görmüş bir kenttir. Hititler kente Kuvalapaşşa, Likyalılar Telebehi adını vermiştir. Kent Ahameniş yönetimine girmiş, MÖ 334'te Büyük İskender'e savaşsız teslim olmuş, sonraki yüzyıllarda Ptolemaios, Seleukos ve Pergamon krallıklarının egemenliğinde kalmıştır. Roma döneminde adı Makri olarak anılmış, Bizans'ta bir piskoposluk merkezi olmuştur. Roma dönemi yerleşimi büyük oranda modern kentin altında kaldığı için kayalıklara oyulan mezarlar ile kentin çeşitli yerlerindeki lahitler bugün görülebilen en eski kalıntılardır.
Amintas Mezarı'nın tarihi kaynaklarda küçük farkla verilir. İngilizce Vikipedi yapıyı MÖ 350'ye tarihler; Türkçe Vikipedi'nin Telmessos maddesi ise sol ante duvarındaki yazıta dayanarak gömünün MÖ 330'lar civarında yapıldığını söyler. Kültür ansiklopedisi yapıyı MÖ 4. yüzyıla ve Helenistik döneme yerleştirir. Yazıt Vikipedi'de "Hermagios oğlu Amintas" diye okunur, bazı kaynaklarda baba adı Hermapias olarak geçer. Amintas'ın kim olduğuna dair kesin bir bilgi yoktur; İngilizce Vikipedi onun Ahameniş döneminde Likya satrapı olan bir hanedanın soyundan gelmiş olabileceğini, Makedonya kralı I. Amyntas ile karıştırılmaması gerektiğini belirtir.
Görülecekler
Mezar, ön yüzü bir tapınağı andıran "in antis" planlıdır: iki ante arasında iki İyon sütunu yükselir. Sütunlar, başlıklar ve cephedeki ayrıntılar kayanın içine oyularak yapılmıştır; ahşap ve metal işçiliği taklit eden bu çizgiler Likya kaya mezarlarının ortak özelliğidir. Mezar odasının kapısı, dört paneli olan bir kapıyı betimleyecek biçimde işlenmiştir. Odanın içinde düz ve kaba işlenmiş bir tavan ile üç kline, yani mezar yatağı bulunur. Bölgedeki başka kaya mezarlarına göre içi ve cephesi geniş sayılır.
Yamaçta Amintas'ın yanında daha basit, tapınak biçimli başka mezarlar da vardır. Kaynaklara göre bu mezarlar zaman ve doğal etkenler yüzünden büyük zarar görmüş, bazı sütunlar ve mezar hatları yok olmuştur; Helenistik dönemde soyulmuş, Hristiyanlık döneminde de ciddi biçimde tahrip edilmişlerdir. Amintas Mezarı bunların arasında en iyi korunanıdır. Mezarın sol üst köşesinde 1850'li yıllarda yapıyı çizen Fransız gezgin Charles Texier'nin kazıdığı adı görülür. Basamaklardan çıkıldığında Fethiye'nin ve körfezin manzarası izlenir.
Ulaşım, Mesafeler ve Mevsim
Mezar Fethiye'nin güneyinde, Kesikkapı Mahallesi'ndeki 135. Sokak'ta yer alır; kentin merkezinden yürüyerek ulaşılabilir. Mezar alanına yaklaşık 100 düzgün basamakla çıkılır; bazı gezi yazıları 150-200 basamak der, kesin sayı kaynaklara göre değişir. Merkezden yürüyüşün yokuş yukarı 15-20 dakika sürdüğü bildirilmektedir. Telmessos'un tiyatro kalıntısı ise müzenin son yıllardaki kazılarında ortaya çıkarılmıştır. Aynı kentteki Fethiye Kalesi da gezi planına eklenebilir. Fethiye ilçesindeki başka bir Likya kenti olan Tlos, Hitit belgelerinde Telmessos'la birlikte anılır: III. Hattuşili'nin yıllıklarına göre Telmessos o dönemde Lukka'nın parçasıydı, başka bir Hitit belgesi ise Kuvalapaşşa (Telmessos) ile Dalava'nın (Tlos) Hititlere yardım gönderdiğini anlatır.
Yamaç kuzeye bakar. Yaz aylarında Fethiye'de sıcaklık yüksek olur ve açık merdivenlerde gölge yoktur, bu yüzden sabah ya da akşama doğru çıkmak daha rahattır. Yağışlı günlerde basamaklar kayganlaşabilir. Kış aylarında gün erken karardığı için açık saatlerin kısaldığı dönemde ziyaret planlanmalıdır.
Ziyaret Kuralları ve Notlar
Alan Kültür ve Turizm Bakanlığı'na bağlı bir örenyeridir; iletişim bilgisi Fethiye Müzesi'ne aittir. Müze bilgilerine göre 1 Nisan-1 Kasım arasında 08.30-19.30, 1 Kasım-1 Nisan arasında 08.30-17.30 saatleri arasında açıktır. Aynı kaynakta tam bilet Türk vatandaşları için 200 TL, yabancı ziyaretçiler için 3 avro olarak verilir. Belirli gruplar için ücretsiz giriş vardır. Ege Müze Kartı bu alanda geçerli değildir. Bu bilgiler değişebildiğinden gitmeden önce 0 252 614 11 50 numaralı Fethiye Müzesi telefonundan ya da bakanlığın güncel duyurularından teyit etmek gerekir.
Mezarlar korunan bir kültür varlığıdır. Kaya yüzeyine yazı yazmak, cepheye tırmanmak ya da sütunlara dokunarak zarar vermek yasaktır; yamaçta daha önce Texier'nin adının kazınması gibi sonradan eklenen izler yapının görünümünü değiştirmiştir. Ziyaret rahat ayakkabıyla yapılmalı, yanına su alınmalıdır. Basamaklar nedeniyle tekerlekli sandalye ve bebek arabası için uygun değildir. Aynı il içindeki başka bir Likya mezar alanı için Kaunos Kaya Mezarları sayfasına bakılabilir.